Intranet DGHR :

http://dghr.mil.be

Site internet Réeserve :

http://www.mil.be/reserve

Article du FALCO - Décembre 2000

D'où viennent le nom FALCO et l'insigne de l'ARNORSM ?

Onze vereniging mag reeds enkele jaren de titel 'Koninklijk' dragen. Vandaar dat we besloten hebben om een kroon boven ons insigne te laten plaatsen. Maar van waar komt nu eigenlijk ons insigne en de naam FALCO? In de FALCO van juli 1987 verschenen indertijd enkele artikels van de hand van toenmalig voorzitter Med LtKol(R) E. RONSE.

Notre association n'a jamais eu d'insigne spécifique, et nous nous sommes contentés de l'emblème du Service Médical ou de celui de l'Ecole Royale du Service Médical. A l'Ecole Royale du Service Médical à la Caserne Léopold à Gand, près du Mess des Officiers se trouve le tableau d'honneur des officiers du Service de Santé, tombés en service pendant la première guerre mondiale.
Au dessus on voit d'une part le Caducée, de l'autre côté l'emblème du Faucon. En effet, en lisant l'extrait du livre du Professeur Van Even 'Louvain dans le passé' ( p.585 ) nous apprenons que la pédagogie du Faucon fut dès le début du 19ème siècle, affectée au Service de Santé. De 1814 jusqu'en 1955 avec des interruptions dues aux démolitions et à un incendie, la pédagogie du Faucon fut occupée par le Service de Santé et de nombreuses générations d'officiers y furent formées.
La Pédagogie du Faucon – cette école , qui portait pour devise: Volitat super omnia Falco, remonte à l'origine même de l'Université. Elle est mentionnée dans les actes de la faculté des arts, de 1434. Son nom avait été emprunté à l'enseigne de la maison où elle fut ouverte primitivement et qui était située rue du Jeton ou Penningstraet, actuellement rue de Savoie, en face de la porte principale du collège de ce n om. On y incorpora, dan la suite, plusieurs maisons voisines, entre autres celle appelée 'le Chaudron', qui tenait à une demeure nommée 'le lion blanc', rue de Tirlemont. L'école était dirigée par Jean Stockelpot, de Louvain, maître des arts. Un siècle plus tard, elle eut pour régent un prêtre, que nous comptons au nombre de nos parents : c'était Guillaume Everaerts de Velpen, fils de Pierre Everaerts, seigneur à Opvelp et de Marie du Mont de Buret. Le nouveau régent était maître ès arts et bachelier en droit. Le 25 octobre 1543, il acheta, de ses propres deniers, une demeure, située rue de Tirlemont, en face du ci-devant collège de Bay. Il y fit ajouter des constructions scolaires ainsi qu'un réfectoire, et y transporta l'école du Faucon. Le 1 novembre 1546, il céda l'immeuble à la faculté des arts, à la condition de le faire servir de pédagogie. Des parties de cet établissement furent reconstruites pars les soins de Martin Bodewyns, de Rythoven, évèque d'Ypres et de Jean Vendeville, secrétaire de Philippe II.
En 1801, les bâtiments de la pédagogie du Faucon furent convertis en hôpital pour les invalides. Tous les dimanches, l'aumônier, l'abbé Benedetti, célébrait avec pompe, dans la coquette chapelle, une messe pour les malheureux. Après le départ de ces braves, en 1814, le Faucon continua à servir d'hôpital militaire. En 1852, l'administration communale l'échangea avec le Gouvernement, contre le collège de vanden Winckele, qui servait alors de logement à la troupe. Une partie de l'aile droite de l'ancien édifice, bâti en 1631, fut démolie en 1857 et reconstruite, d'après les plans de l'architecte Fisco, sou la direction du colonel Meyers. Le 12 juin 1866, un terrible incendie réduisit en cendres les bâtiments éléves en 1783; il n'épargna que le portail et une vieille construction dans l'aile droite. On commença à relever l'édifice de ses ruines, en 1873; les deux ailes furent notablement diminuées. Leurs façades, qui se trouvaient primitivement su l'alignement même de la rue de Tirlemont, en sont actuellement éloignées de plusieurs mètres.
J'ai pensé que nous pourrions continuer la tradition de ceux qui nous ont précédés en reprenant l'insigne du Faucon. Le nom de notre publication prouve bien que cette continuité était déjà envisagée au départ. En reprenant l'ancien insigne, nous continuons une tradition et nous ferons honneur à ceux qui se sont dévoués jusqu'au risque de leur vie.

Onze vereniging is gegroeid en heeft in de loop der jaren een eigen identiteit opgebouwd. We stellen echter vast dat wij geen eigen, aangepast embleem bezitten en ons kenbaar maken met het insigne van de Medische Dienst of dat van de Koninklijke School van de Medische Dienst of nog met kentekens die er door geïnspireerd zijn. En toch bestaat er een oorspronkelijk embleem dat heden weliswaar in onbruik is geraakt, maar met fierheid door onze voorgangers werd gedragen tot tijdens de eerste wereldoorlog, namelijk 'De Valk'. Dit kenteken – tevens de benaming van ons tijdschrift – vindt zijn oorsprong in het oude 'Collegium Falconis', een voormalige pedagogie te Leuven. Het embleem, dat we terugvinden in de Mess officieren in de KSMD, kenmerkte nog het vroegere CSS-CGD. Centre du Service de Santé – Centrum van de Gezondheidsdienst. We vinden dit ereteken meer bepaald terug op de eretabel der tijdens de eerste wereldoorlog gesneuvelde officieren van de Gezondheidsdienst.

Ik stel voor dit roemrijke kenteken terug in ere te herstellen door het voor onze vereniging te aanvaarden. Ik wil mijn keuze staven met een historisch overzicht.

We gaan dus terug in de tijd toen de pedagogie van de Valk gesticht werd kort na het ontstaan van de Leuvense universiteit (1425). Jan STOCKELPOT, professor in de kunsten was de eerste regent die het huis 'De Valk' aankocht in de huidige Savoyestraat (vroeger Penningstraat) en later breidde de school zich uit naar de Tiense straat (vroeger Hoelstraat), onder andere door aankoop van het huis 'De Ketele'. De pedagogieën verstrekten kost en inwoon aan de studenten, hadden een eigen staf personeel en werden bestuurd door een regent.

Deze was een professor, verbonden aan de universiteit, soms een geestelijke of een notabele. Vernoemen we Van Rythoven, later bisschop van Ieper, Willem Everaerts, Heer van Opvelp, Jehan Vandeville, secretaris van Philips II. De ijzeren hand was nodig om orde te houden in het rumoerig studentenmilieu, denken we maar aan de schelmenstreken van François Villon in Parijs (ballade des Pendus). Zo haalt de chronycke aan dat de Rector der Alma Mater een steen op het hoofd kreeg in 1604 toen hij wilde tussenbeide komen in een gevecht tussen de studenten van 'De Valk' en die van 'Het varken'. (studentenpedagogie in de Standonkstraat) Het was een voorrecht tot een pedagogie te behoren, en zo waren de gebouwen in de 18de eeuw uitgegroeid tot een classicistisch bouwwerk, dat een kopie was van het Palais du Luxembourg te Parijs. De studenten hadden hun eigen tinnen eetgerei, gemerkt met de tinstempel van de Valkscole 'Pedag(ogia) Falc(onis)', ook bestond hun specifiek embleem.

Na de nederlaag van Napoleon te Waterloo, komen onze gewesten onder het bewind van Nederland. Vanaf 1817 wordt de gezondheidsdienst beheerd door de militaire intendance. Verschillende bestaande militaire hospitalen worden opgeheven. Alleen te Leuven en te Leyden waren twee grote rijkshospitalen. Verder had ieder garnizoen zijn eigen vast garnizoenshospitaal ( wet van 24 april 1819) Te Leuven en te Leyden werden de patiënten verzorgd op kosten van de staat. In de overige hospitalen werden ze verzorgd in ruil voor hun soldij en een staatstoelage voor brood.

Door een wet van oktober 1817 werden er rijksuniversiteiten opgericht te Gent, Luik en Leuven. De 'Ecole de Médecine' bleef verder bestaan in Brussel, zodat zowel het diploma van geneesheer als van 'officier de santé' naast elkaar bleven bestaan. Voor de zuidelijke Nederlanden werd te Leuven een militaire applicatieschool opgericht, terwijl te Leyden de 'Pépinière van Leyden' het levenslicht zag voor de noordelijke provinciën. De applicatieschool van Leuven was verbonden aan de pas opgerichte rijksuniversiteit. Het militaire hospitaal 'De Valk', dat ten tijde van het Empire dienst deed als 'Hôpital des Invalides' werd bevorderd tot 'Hôpital royal et de Pépinière de Médecine Militaire'. De rector van Leuven, prof HARBAUR, persoonlijk arts van Koning Willem I en militair geneesheer, stond zelf aan het hoofd van 'De Valk'. In 1822 werd HARBAUR benoemd tot IGS van het hele koninkrijk. Hierdoor zagen we in onze streken een heel competente arts vertrekken. Enige tijd later werden zowel te Leuven als te Leyden de applicatiescholen opgeheven ten voordele van Utrecht. Omstreeks 1831 werd door J.F. Vleminckx, door het voorlopig bewind aangesteld als IGS van het onafhankelijke België en een gewezen leerling van Harbaur, de applicatieschool te Leuven heropend, onder de naam: 'Ecole d'officiers de santé'. In 1840 werd de school te Leuven opgeheven. Toch zal het gebouw nog verbonden blijven aan de Medische Dienst tot in 1955, toen het terugkeerde naar de Universiteit en overgedragen werd aan de faculteit der rechten.